Mali zorluğa düşen bir şirketin sahibi için en zorlayıcı kararlardan biri, borçlarını ödeyemez duruma geldiğinde önündeki yolu seçmektir. Faaliyeti durdurup iflasın eşiğine sürüklenmek ile borçları yeniden yapılandırarak ayakta kalmaya çalışmak arasındaki bu ikilemde, konkordato çoğu işletme için kritik bir koruma mekanizmasıdır. Peki konkordato nedir, hangi şartlarda başvurulabilir ve süreç adım adım nasıl işler? Bu yazıda, borçlarını ödemekte güçlük çeken şirketlerin ve alacaklıların bilmesi gereken temel hususları kurumsal hukuk perspektifiyle ele alıyoruz.
Konkordato Nedir?
Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesiyle karşı karşıya olan bir borçlunun, alacaklılarıyla mahkeme denetiminde anlaşarak borçlarını belirli bir plan dahilinde yeniden yapılandırmasını sağlayan hukuki bir kurumdur. Amaç, borçlunun faaliyetini sürdürerek hem alacaklıların alacağına kavuşmasını hem de işletmenin ekonomik varlığını korumasını mümkün kılmaktır.
Konkordato, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 285. maddesi ve devamında düzenlenmiştir. Borçlu, alacaklılarına borcunun bir kısmından vazgeçmelerini (tenzilat konkordatosu) ya da ödeme süresinin uzatılmasını (vade konkordatosu) önerebilir. Mahkeme tarafından tasdik edilen konkordato, projeye katılan tüm alacaklılar bakımından bağlayıcı hale gelir. Uygulamada bu iki yöntem çoğu zaman birlikte kullanılır. Örneğin bir şirket, borcunun belirli bir oranında indirim talep ederken kalan tutarı da daha uzun bir vadeye yayarak ödemeyi önerebilir.
Konkordato ile İflas ve İflas Ertelemesi Arasındaki Fark
Konkordatoyu doğru anlamak için iflasla arasındaki ayrımı görmek gerekir. İflasta şirketin malvarlığı tasfiye edilir ve faaliyet sona erer. Konkordatoda ise hedef tam tersidir: işletmenin faaliyetini koruyarak borçların ödenmesini sağlamak.
Burada önemli bir yasal değişikliğe değinmek gerekir. Uygulamada uzun yıllar başvurulan iflasın ertelenmesi kurumu, 2018 yılında yürürlüğe giren 7101 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır. Aynı düzenleme ile konkordato hükümleri kapsamlı biçimde yenilenmiş ve kurum, mali zorluktaki işletmeler için temel kurtarma yolu olarak güçlendirilmiştir. Bu nedenle bugün borçlarını ödeyemeyen bir şirketin başvurabileceği yapılandırma mekanizması iflas ertelemesi değil, konkordatodur.
Konkordatoya Kimler Başvurabilir?
Konkordato yalnızca borçlunun başvurabileceği bir yol değildir. Kanun, iki tarafa da başvuru imkanı tanımıştır:
Borçlu: Borçlarını vadesi geldiğinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunan her borçlu konkordato talebinde bulunabilir. Bu, ister sermaye şirketi olsun ister gerçek kişi tacir, borçlu sıfatı taşıyan herkesi kapsar.
Alacaklı: İflas talebinde bulunabilecek durumdaki bir alacaklı da, borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını mahkemeden isteyebilir.
Konkordato Şartları Nelerdir?
Konkordato şartları, başvurunun kabul edilebilmesi ve sürecin sağlıklı yürüyebilmesi için belirli unsurların bir arada bulunmasını gerektirir. Temel şartlar şunlardır:
Ödeme güçlüğü veya tehlikesi: Borçlunun borçlarını ödeyemez durumda olması ya da bu tehlikeyle karşı karşıya bulunması gerekir.
Konkordato ön projesi: Borçlunun, alacaklılara nasıl ve hangi vade ile ödeme yapacağını gösteren ciddi ve uygulanabilir bir ön proje sunması esastır.
Belgelerle destekleme: Mali durumu ortaya koyan kayıtların, bilançonun ve kanunda öngörülen diğer belgelerin başvuruya eklenmesi gerekir.
Samimiyet ve gerçekleşebilirlik: Sunulan projenin gerçekçi olması ve alacaklıların menfaatini koruyacak nitelikte bulunması aranır.
Projenin başarı ihtimali bulunmayan, yalnızca takipleri geciktirmeye yönelik başvurular mahkemece kabul görmez. Bu nedenle başvuru öncesi hazırlık aşaması, sürecin en belirleyici evresidir.
Konkordato Süreci Nasıl İşler?
Konkordato süreci, kanunda öngörülen sıralı aşamalardan oluşur. Her aşama, borçlunun korunması ile alacaklıların hakkının gözetilmesi arasında bir denge kurmayı amaçlar.
Başvuru ve Gerekli Belgeler
Konkordato talebi, borçlunun yerleşim yeri veya şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine yapılır. Başvuruya İcra ve İflas Kanunu’nun 286. maddesinde sayılan belgelerin eklenmesi gerekir. Başlıca belgeler şunlardır:
Borçların hangi vade ve oranla ödeneceğini gösteren konkordato ön projesi
Borçlunun malvarlığının durumunu gösteren güncel bilanço, gelir tablosu ve defter kayıtları
Alacaklıları, alacak miktarlarını ve alacakların imtiyaz durumunu gösteren liste
Konkordatonun tasdiki halinde alacaklıların eline geçmesi öngörülen tutar ile iflas halinde geçecek tutarı kıyaslayan karşılaştırma tablosu
Bağımsız denetime tabi şirketler için, ön projedeki ödeme teklifinin gerçekleşmesinin mümkün olduğuna dair makul güvence veren denetim raporu
Mahkeme, dosyanın tam ve usulüne uygun olup olmadığını inceler. Belgelerdeki eksiklik, geçici mühlet kararı verilmeden tamamlattırılır.
Geçici Mühlet ve Konkordato Komiserinin Atanması
Başvurunun usulüne uygun bulunması halinde mahkeme geçici mühlet kararı verir. Geçici mühlet süresi kural olarak üç aydır ve mahkemece bir kez olmak üzere iki ay daha uzatılabilir. Böylece geçici mühlet toplamda en fazla beş ay sürebilir. Geçici mühletle birlikte mahkeme, süreci denetlemek ve borçlunun işlemlerini gözetmek üzere bir veya birden fazla konkordato komiseri atar. Komiser, sürecin tarafsız bir gözle yürütülmesini sağlayan kilit aktördür. Geçici mühlet kararı kanunda öngörülen biçimde ilan edilir.
Kesin Mühlet ve Alacaklılar Kurulu
Geçici mühlet içinde yapılan inceleme sonunda konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu kanaatine varılırsa mahkeme kesin mühlet kararı verir. Kesin mühlet süresi kural olarak bir yıldır ve güçlük arz eden durumlarda komiserin gerekçeli raporu üzerine altı aya kadar uzatılabilir. Bu durumda kesin mühlet toplamda en fazla on sekiz ayı bulabilir. Bu aşamada mahkeme, alacaklı sayısına ve alacak yapısına göre bir alacaklılar kurulu oluşturulmasına karar verebilir. Bu kurul, sürecin denetiminde alacaklıları temsil eder.
Projenin Oylanması ve Mahkeme Tasdiki
Hazırlanan konkordato projesi, kaydedilmiş alacaklıların oyuna sunulur. Projenin kabul edilmiş sayılması için kanunda (İİK m.302) öngörülen çifte çoğunluğun sağlanması gerekir: kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunluk ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk. Gerekli çoğunluk sağlandığında dosya tasdik için mahkemeye sunulur. Mahkeme, şartların oluştuğuna kanaat getirirse konkordatoyu tasdik eder ve proje bağlayıcı hale gelir.
Mühletin Şirket Üzerindeki Etkileri
Mühlet kararı, borçlu şirket bakımından önemli sonuçlar doğurur:
İcra takiplerinin durması: Kural olarak mühlet süresince borçluya karşı yeni takip yapılamaz, mevcut takipler durur. Bu, şirkete nefes alma ve toparlanma imkanı tanır.
Sözleşmelerin korunması: Sürecin amacı işletmenin faaliyetini sürdürmesi olduğundan, bazı sözleşmelerin devamı bakımından koruyucu hükümler uygulanabilir.
Tasarruf yetkisinin sınırlanması: Borçlu, mühlet boyunca malvarlığı üzerinde serbestçe işlem yapamaz. Belirli işlemler komiserin gözetimine ve mahkemenin iznine bağlanır.
Bu etkiler, alacaklıların hakkını güvence altına alırken borçlunun da yeniden yapılanmasına alan açar.
Şirketler İçin Pratik Öneriler
Konkordato, doğru zamanlama ve hazırlıkla yürütüldüğünde güçlü bir koruma sağlar. Şirket sahiplerinin dikkat etmesi gereken başlıca hususlar şunlardır:
Erken hareket edin: Ödeme güçlüğü kalıcı hale gelmeden başvurmak, projenin gerçekleşebilirlik ihtimalini artırır. Sürecin geciktirilmesi seçenekleri daraltır.
Belgeleri eksiksiz hazırlayın: Mali tabloların, alacaklı listesinin ve ön projenin tutarlı ve gerçekçi olması, başvurunun kabulünde belirleyicidir.
Komiserle yapıcı ilişki kurun: Komiser, sürecin denetçisidir. Şeffaf ve iş birliğine açık bir tutum, sürecin sağlıklı ilerlemesine katkı sağlar.
Hukuki destek alın: Konkordato, usul ve süreye ilişkin hassas kuralları olan teknik bir süreçtir. Her aşamada uzman bir avukatla çalışmak, hak kaybını önler ve projenin tasdik şansını yükseltir.
