Hakla Açık Şirketlerde Kamuoyunu Aydınlatma Yükümlülüğü

Halka açık şirketlerde kamuyu aydınlatma yükümlülüğü; sermaye piyasalarının güvenilir, şeffaf, istikrarlı ve adil bir ortamda işleyebilmesi ve  yatırımcılar arasında bilgi asimetriğinin engellenmesi amacıyla getirilmiş kanuni bir zorunluluktur. Sermaye piyasası araçların değerini ve yatırımcıların yatırım kararını etkileyebilecek her türlü bilginin eşit bilgiye aynı anda ulaşması amaçlanmaktadır.  Bu yükümlüğün kapsamı kapsamı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.14 v 15. Hükümleri ile SPK’nın çıkarmış olduğu (II-15.1) sayılı Özel Durumlar Tebliği ve Özel Durumlar Rehberi’nde düzenlenmiştir.

Bu içerikte; kamuyu aydınlatma zorunluluğunun doğduğu somut halleri, bildirim usullerini ve yükümlülüğün ihlali halinde karşılaşılacak hukuki yaptırımlar hakkında detaylı bilgi verilecektir.

Kamuyu Aydınlatma İlkesi Nedir?

Kamuyu aydınlatma ilkesi; sermaye piyasası araçların değerini, fiyatını ve yatırımcıların kararını etkileyebilecek her araçların değerini, olay ve gelişmelerin, kamuoyuyla doğru, tam ve zamanında paylaşılması ifade eder.

Kamuoyunu aydınlatma ilkesinin üç ana unsur şunlardır:

• Doğru Paylaşma: Paylaşılan bilginin gerçeği yansıtması zorunluluğudur. Duyurulan metinlerde yanlış veya yatırımcıyı yanıltıcı hiçbir bilgi bulunmamalıdır.

• Tam Paylaşma: Yatırımcının karar alma sürecinde önem ifade eden hiçbir kritik bilginin eksik bırakılmaması ve gizlenmemesidir.

• Zamanında Paylaşma: Bilginin, kanunda belirtilen yasal süreler içerisinde ve yatırımcı için güncelliğini kaybetmeden derhal paylaşılmasıdır.

Şirketlerin yapmakla yükümlü olduğu bu bildirimler, niteliğine göre ikiye ayrılır:

• Devamlı İlan Edilmesi Gerekenler: Halka açık şirketlerin Türkiye Muhasebe Standartları ve Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına uygun hazırlamış olduğu finansal tablo ve raporların ilanıdır. Her faaliyet döneminin 3,6,9 ve 12 aylık dönemlerinde ilan edilmesi gerekir. Usul ve esasları II-14.1 Sayılı Sermaye Piyasasında Finansal Raporlamaya İlişkin Esaslar Tebliği (“Finansal Raporlama Tebliği”)’de belirtilmiştir.

• Özel Durum Açıklamaları (Olay Bazlı Aydınlatma): Yatırımcıların yatırım kararını etkileyebilecek olay ve gelişmeler oldukça ilan edilmesi gereken bilgilerdir.  Kapsam ve usulleri Özel Durumlar Tebliğde düzenlenmiştir.

Devamlı Nitelikte Kamuyu Aydınlatma (Finansal Raporlama Esasları)

Halka açık şirketlerin devamlı olarak kamuoyunu aydınlatmak zorunda olduğu bilgiler finansal raporlardır. SPKn m.14/1 hükmü şu şekilde düzenlemiştir;

“İhraççı, kamuya açıklanacak veya gerektiğinde Kurulca istenecek finansal tablo ve raporları, şekil ve içerik bakımından Türkiye Muhasebe Standartları çerçevesinde Kurulca belirlenen düzenlemelere uygun olarak, zamanında, tam ve doğru bir şekilde hazırlamak ve ibraz etmek zorundadır.”

İhraçcılar, inansal durumlarını, faaliyet sonuçlarını ve bağımsız denetim raporlarını Türkiye Muhasebe Standartları (TMS/TFRS) çerçevesinde kamuoyunu aydınlatmak zorundadır. Bu finansal raporların içeriği ve ilanı Finansal Raporlama Tebliğinde düzenlenmiştir.

Finansal Raporların İçeriği ve Sorumluluk Beyanları

Finansal Raporlama Tebliğ m.4 uyarınca Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımlanacak finansal raporlar şunlardır:

• Finansal Tablolar: Türkiye Muhasebe Standartları ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TMS/TFRS) ile SPK kararlarına uygun olarak hazırlanır.

• Finansal Raporlar: Şirketin ticari performansı, sektördeki yeri, yatırımları ve finansman kaynaklarını içeren yönetim kurulu faaliyet raporu ve sorumluluk beyanıdır.

SPKn m.14/2 uyarınca finansal tablo ve raporların hazırlanmasından, sunulmasından ve gerçeğe uygunluğu ile doğruluğundan ihraççı ve yönetim kuru üyeleri kusurları ve durumun niteliğine göre sorumludur. Yönetim kurulunun raporların kabulüne dair ayrı bir karar alması ve kamuya yapılacak bildirimlerde gerçeğe uygunluk beyanlarına yer vermesi zorunludur.

KAP Bildirim Usulü, Seans Saati Kuralı ve Web Sitesi Zorunluluğu

Sermaye piyasalarında işlem gören firmalar 3,6 ve 9 aylık ara dönem raporu hazırlamalı gerekir. Yatırım ortakları, yıllık konsolide tabloyla birlikte yıllık bireysel tablolarını hazırlamak zorundadır. Borsa İstanbul Gelişen İşletmeler Pazarı – GİP ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu – PÖİP’te işlem gören şirketler ise 3 ve 9 aylık ara dönem raporu düzenleme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Finansal rapor ve tablolar Kamuoyunu Aydınlatma Platformu (KAP)’ta aşağıda belirtilen sürelerde ilan etmeleri gerekir:

Finansal raporlar KAP’ta ilan edilmesiyle birlikte, şirketin internet sitesinde en az 5 yıl süreyle boyunca yayınlanmalıdır.

Yıllık raporların genel kurul toplantısından en az 3 hafta önce ortakların incelemesine sunulması şarttır.

Özel Durum Açıklamaları (Olay Bazlı Kamuyu Aydınlatma)

Özel Durumlar Tebliği halka açık şirketlerde sermaye piyasasının değerini veya yatırımcının yatırım kararını etkileyebilecek nitelikte bilgilerin derhal kamuoyuyla paylaşılmasını düzenlemiştir.

Bu bilgiler, finansal raporlarda olduğu gibi, belirli bir periyotlarla değil, şirket nezdinde gerçekleştiği anda duyurulması gerekir. Örneğin; şirketin önemli derecede bir yatırım kararı alması halinde derhal paylaşılması gerekir. Nitekim, şirket nezdinde önemli olayların ne zaman gerçekleşeceği belli değildir.

Halka açık şirketlerde önemli nitelikteki bilgiler içsel bilgi ve sürekli bilgi olarak ikiye ayrılmıştır:

• İçsel Bilgi: Sermaye piyasası aracının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek henüz kamuya açıklanmamış bilgi, olay ve gelişmelerdir.

• Sürekli Bilgi: İçsel bilgi tanımı dışında kalan, ihraççıya ilişkin genel bilgiler, sermaye yapısı ve yönetim kontrolündeki değişikliklerdir

İçsel Bilgi Kabul Edilebilecek Bilgiler

Yatırımcı, bir bilgiyi bilmesi halinde yatırım yapma veya yapmama kararı verecekse, bu bilgiyi içsel bilgi olarak nitelendirilmektedir. Sermaye piyasası aracının değerlenmesinde doğrudan etki eden olay veya gelişmelerdir.

İçsel bilgi niteliğinde olan bilgilere örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Ticari Anlaşmalar: Şirketin mali yapısına doğrudan etki edecek ticari anlaşmalar içsel bilgi olarak kabul edilir. Örneğin; Bir teknoloji şirketinin, küresel bir otomotiv deviyle otonom yazılım tedariki için münhasırlık içeren bir anlaşma yapması.

• Yönetim Kadrosu Değişikliği: Piyasada güven veren yöneticinin görevine son verilmesi veya güven duyulan bir ekonomistin şirketin yönetim kadrosuna katılması.

• Finansal Krizler ve Borç Yapılandırmaları: Şirketin nakit akışını ve borç ödeme kabiliyetini doğrudan etkileyen durumlar. Şirketin önemli ölçüde kredi borçlarını ödeyememesi buna örnektedir.

• Hukuki, Cezai ve İdari Süreçler: Şirketin doğrudan yönetim ve mali yapısını etkileyen hukuki süreçlerin yaşanması. Örneğin Rekabet Kurulu tarafından yüklü miktarda bir para cezası kesilmesi.

Sürekli Bilgi Nedir? (KAP Güncelleme Süresi)

Sürekli bilgi, içsel bilgi tanımı dışında kalan şirketin sermaye yapısı ve yönetim kontrolünde meydana gelen değişiklerdir. Bir gerçek veya tüzel kişinin ya da birlikte hareket eden işletmelerin “%5, %10, %15, %20, %25, %33, %50, %67 ve %95 “ oranlara ulaşması, aşması veya düşmesi halinde bildirim yapılmasını öngörmüştür. Söz konusu bilgilerde değişiklik olması halinde en geç iki iş günü içinde KAP’ya ilan edilmesi gerekir.

İçsel Bilginin Açıklanmasının Ertelenmesi

Özel Durumlar Tebliği m.6 hükmünde şirketin meşru menfaatlerin korunması amacıyla içsel bilginin açıklanmasının erteleme imkanı tanımıştır. Halka açık şirketler kendi sorumlulukları altında, , içsel bilgilerin kamuya açıklanmasını şu şartlar altında erteleyebilir:

• Meşru Çıkarların Korunması: Açıklamanın derhal yapılması durumunda şirketin meşru çıkarlarının zarar görecek olması. Örneğin; büyük bir satın alma veya birleşme niyetinin sızmasıyla ticari geleceğin tehlikeye girmesi

• Kamuoyunun Yanıltılmaması: Erteleme kararının yatırımcıları kasıtlı aldatma veya piyasa fiyatını manipüle etme amacı taşımaması.

• Gizliliğin Sağlanması: Erteleme süresince söz konusu bilginin gizli tutulabileceğinin garanti edilmesi

• Yönetim Kurulu Kararı: Yönetim kurulunun bu yönde kararı veya yetkilendirilmiş yöneticinin yazılı onayı gereklidir. Alınan karar yatırımcıların yanıltılmadığı hususu ve gizliliğin nasıl korunacağı belirtilmelidir.

Ertelemenin Sona Erme Halleri ve KAP Bildirim Yükümlülüğü

İçsel bilginin ertelenme süresi için bir düzenleme yapılmamıştır. Şirketin meşru çıkarını korumak için yeterli ve makul süre olması gerekir. Ertelemeye yol açan meşru gerekçe devam ettiği ve gizlilik korunduğu sürece içsel bilgi ilan edilmemektedir.

Ancak, aşağıdaki hallerden birinin gerçekleşmesi halinde derhal içsel bilginin kamuoyuyla paylaşılması gerekir:

• Meşru Çıkarın veya Erteleme Sebebinin Ortadan Kalkması: Bilginin açıklanmasının artık şirkete ticari bir zarar vermeyecek aşamaya gelmesi.

• Gizlilik Şartının İhlal Edilmesi (Sızıntı ve Söylentiler): Bilginin şirket dışına sızması, basında, sosial medyada veya borsa forumlarında haber/söylenti şeklinde yer alması.

Erteleme sebepleri ortadan kalkar kalkmaz veya sızıntı gerçekleştiği an, ihraççı derhal KAP üzerinden özel durum açıklaması yapması gerekir.

İçsel Bilgilere Erişimi Olan Kişiler Listesi

Özel Durumlar Tebliği’nin 7. Maddesi uyarınca ihraççılar, içsel bilgiye erişimi olan kişilerin bir listesini hazırlamak ve bu listeyi sürekli güncel tutmakla yükümlüdür. Söz konusu listede yer alanlar şunlardır:

• Yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticiler,

• Şirketin mali, hukuki ve operasyonel verilerine erişebilen departman müdürleri ve kilit çalışanlar,

• Şirket adına veya hesabına hareket eden bağımsız denetçiler, derecelendirme uzmanları, hukuki danışmanlar ve yatırım danışmanları,

• Belirli bir erteleme kararına konu projede (birleşme, satın alma, yeni yatırım vb.) görev alan tüm personel.

Haber ve Söylentilerin Doğrulanması Yükümlülüğü

Özel Durumlar Tebliği m.9’da sermaye piyasası araçlarının değerini, fiyatını veya yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyebilecek nitelikte haber ve söyletilerin varlığı halinde kamuoyuna açıklama yükümlülüğü getirilmiştir. basın-yayın organlarında veya diğer iletişim yollarıyla ilk kez kamuya duyurulan yahut daha önce açıklanmış bilgilerden farklı içerikteki haber veya söylentilerin varlığı halinde, bunların doğruluğu hakkında kamuya açıklama yapılması zorunludur.

Haber veya söylenti, ertelenen içsel bilgiye ilişkin olması halinde, ertelemeye ilişkin sebeplerin kendiliğinden ortadan kalkar. u durumda ihraççı, ertelediği içsel bilginin aslını ve detaylarını KAP üzerinden kamuoyuna derhal açıklamak zorundadır.

Kamuoyunu Aydınlatma Yükümlülüğüne Aykırılığın Yaptırımları

Halka açık şirketlerde kamuoyunu aydınlatma yükümlülüğünün ihlali halinde SPK’nın idari para cezası ve tedbir kararı uygualama hakkı vardır. SPKn m.32 uyarınca, , kamuyu aydınlatma belgelerini imzalayanlar, bu belgelerde yer alan yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan müteselsilen sorumludur:

• İdari Para Cezaları: Yükümlülüğe aykırılık halinde SerPK m. 103 uyarınca; aykırılığı gerçekleştiren gerçek kişilere yasal hadler dahilinde, halka açık ortaklıklara ise geçmiş yıllık finansal tablolarındaki brüt satış hasılatının %1’i ile vergi öncesi kârının %20’sinden yüksek olanına kadar idari para cezası uygulanır. Söz konusu cezanın haksız olması halinde SPK idari para cezasına itiraz yoluna başvurulması mümkündür.

• İdari Tedbir: SPKn m. 93 uyarınca SPK, gerçeğe aykırı, eksik veya yanıltıcı bildirimlerin KAP üzerinden derhal düzeltilmesini talep edebilir. Ayrıca, İlgili hisse senedinin veya sermaye piyasası aracının borsadaki işlem sırasının geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. Sorumlu olan kişilerin imza yetkilerinin kaldırılmasına, yönetim kurulu üyeliği görevlerine son verilmesine de verilebilecek kararlardandır.  

• İçsel Bilgiye Dayanma Halinde Piyasa Bozucu Eylemler ve İşlem Yasakları: Kamuya henüz açıklanmamış içsel bilgiye dayanarak borsada işlem yapılması Bilgi Suistimali Suçu (Insider Trading) suçunu oluşturur. Eylemin suç olarak nitelendirilmemesi, ancak piyasanın güven ve istikrarını bozması halinde de  piyasa bozucu eylemler niteliğindedir.

Yanıltıcı KAP Açıklaması Yüzünden Zarar Eden Yatırımcının Tazminat Hakkı

KAP’ta yer alan yanlış, eksik veya yanıltıcı bilgi sebebiyle yatırım yapan yatırımcı zarara uğraması halinde burada bir tazminat sorumluluğu doğar. Bu durumda yatırımcı SPK m.32 uyarınca dava açma hakkına sahiptir.

SPKn m. 32 uyarınca, yanıltıcı açıklama nedeniyle doğan zararlardan ilk ve asıl sorumlu şirket tüzel kişiliğidir. Dava doğrudan şirketin kendisine yöneltilmelidir. Ancak, şirketten zarar tahsil edilemediği takdirde, KAP bildiriminde imzası, onayı veya kusuru bulunan yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna gidilmesi mümkündür.

KAP açıklaması sebebiyle zarara uğrayan yatırımcının tazminat alabilmesi için; uğramış olduğu zarar ile açıklama arasında illiyet bağı olması gerekir. Yani, yatırımcı söz konusu yanıltıcı açıklama dayanarak işlem yaptığını ve zarara uğradığını ispatlamalıdır. Ancak, SPK m.32/4 hükmünde zararın varlığına yönelik karine düzenlemiştir;

“ Yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiler içeren izahnamenin geçerlilik süresi boyunca; diğer kamuyu aydınlatma belgelerinin ise kamuya açıklandığı tarihten hemen sonra, ilk halka arzdan veya borsada satın alınan veya satılan sermaye piyasası araçlarının, gerçeğe uygun bilginin ortaya çıktığı tarihten hemen sonra borsada satılması veya satın alınması üzerine yatırımcıların malvarlıklarında zarar meydana gelmesi hâlinde bu maddeye göre ileri sürülecek tazminat talepleri açısından kamuyu aydınlatma belgesi ile zarar arasında illiyet bağı kurulmuş sayılır.”

SPKn m.32/5 hükmünde belirtilmiş olan hallerde ise, yatırımcı zararı ile kamuoyuyla paylaşılan bilgi arasında bir illiyet bağı olmadığı ve şirketin tazminat ödeme yükümlülüğü olmadığı belirtilmiştir;

“(5) Kamuyu aydınlatma belgelerinin yanlış, yanıltıcı veya eksik olmasından kaynaklanan tazminat talebi;

1. a) Sermaye piyasası araçlarının alım veya satımının, kamuyu aydınlatma belgesine dayanmaması,

2. b) Sermaye piyasası araçlarının alım veya satımının kamuyu aydınlatma belgelerinde yer alan bilgilerin yanlış, yanıltıcı veya eksik olduğu bilinmesine rağmen yapılması,

3. c) Kamuyu aydınlatma belgelerinde yer alan yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilere ilişkin düzeltmenin, yatırım kararının verilmesinden veya bu belgeye dayanarak işlem yapılmasından önce ilan edilmiş olması,ç) Kamuya açıklanan belgede yer alan bilgiler yanlış, yanıltıcı veya eksik olmasaydı dahi yatırımcıların zarara uğrayacak olmaları,hâlinde reddedilir.”

Sonuç:

Halka açık şirketlerde kamuoyunu aydınlatma yükümlülüğü, yatırımcılar arasında bilgi asimetriğinin ortadan kaldırılması için getirilmiş bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğü aykırılık halinde ciddi idari yaptırımları söz konusudur. Kamuyu aydınlatma süreçlerinin, içsel bilgi erişim listelerinin ve özellikle “özel durum açıklamasını erteleme” kararlarının mutlak surette önleyici bir hukuki denetimden geçmesi gerekmektedir.

Şirketinizin SPK uyum süreçlerinin yönetilmesi, doğru ve zamanında KAP bildirim süreçlerin yürütülmesi için sermaye piyasası avukatı sayfamız üzerinden Kaan Şafak Hukuk Bürosu uzman kadrosuyla iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

KAP Bildiriminin Zamanında Yapılmamasının Cezası Nedir?

Süresinde yapılmayan bildirimlerde SPK, hem şirkete hem de sorumlu yöneticilere yüksek idari para cezaları keser. Ayrıca durum netleşene kadar şirketin borsadaki işlem sırası geçici olarak durdurulabilir.

İçsel Bilginin Ertelenmesi Kararını Şirket İçinde Kim Alır?

Erteleme kararı rasgele bir personel tarafından alınamaz. Ertelemenin meşru gerekçeleriyle birlikte mutlaka Yönetim Kurulu Kararı veya yetkili kılınmış üst yöneticinin yazılı onayı ile karara bağlanması şarttır.

Yanıltıcı KAP Açıklaması Yüzünden Zarar Eden Yatırımcı Ne Yapabilir?

Gerçeğe aykırı veya eksik bildirim nedeniyle zarara uğrayan yatırımcılar, SPKn m. 32 uyarınca KAP açıklamasında imzası veya onayı bulunan yönetim kurulu üyelerine ve şirkete karşı tazminat davası açabilir.

Şirket Ortağı Olarak, Şirket Yönetiminin KAP'a Bildirmedyiği Bir İçsel Bilgiyi Öğrenip Borsada İşlem Yaparsam Ceza Alır Mıyım?

Eğer şirketin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinde veya toplam oy haklarında %10 veya daha fazla paya sahipseniz, bu bilgiyi açıklamadan borsada menfaat amaçlı işlem yapmak veya üçüncü kişilere sızdırmak doğrudan suç teşkil eder. Bu durum, ağır hapis cezası yaptırımları içeren Bilgi Suistimali Suçu (Insider Trading) kapsamında ceza yargılamasına yol açar.

KAP Bildiriminin Geç Yapılması Veya Yanlış Bilgi İçermesi Nedeniyle Yönetim Kurulu Üyeleri Şahsen Sorumlu Tutulabilir Mi?

Evet, finansal raporlar ile kamuyu aydınlatma belgelerini imzalayan veya onaylayan yönetim kurulu üyeleri kusurları oranda sorumludur. SPKn m.32 uyarınca yatırımcı doğan zararlarını şirketten tahsil edemediği takdirde yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna başvurabilir.