Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), tarafından yürütülen bir idari soruşturma kapsamında savunma hakkı tanınması zorunludur. Kurul tarafından bir sermaye piyasası suçu veya idari yaptırım gerektiren bir fiil tespit ettiğinde idari soruşturma başlatır. Soruşturma kapsamında bir inceleme raporu düzenlenir. SPK savunma istemi, hakkında inceleme raporu düzenlenen kişiye karşı savunmalarını sunması için gönderilmektedir. SPK tarafından idari para cezası veya işlem yasağı gibi tedbirler uygulamadan önce bu savunmayı alması zorunludur. SPK savunma istemli yazı yazıldığında 30 gün içerisinde cevap verilmesi gerekir.
Bununla birlikte Kurul, bir idari soruşturma kapsamında üçüncü kişilerden Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn)m.89 kapsamında bilgi ve belge talep etme hakkına sahiptir. SPK’nın bilgi talepli yazılarına ise yazıda belirtilen özel süre (genellikle 7 ila 15 gün) içinde yanıt verilmesi zorunludur. Aksi takdirde hapis ve idari para cezasıyla karşı karşıya kalınmaktadır.
Bu içerikte; SPK savunma istemli yazılara ve bilgi-belge taleplerine karşı nasıl cevap verileceğini, savunma yolları ve idari yargı süreçleri hakkında detaylı bilgi verilecektir.
SPK Soruşturması Nedir ve Süreç Nasıl İşler?
SPK, sermaye piyasalarında güven ve istikrarı korumak, denetlememek ve mevzuatı uygulamak için kurulmuş bir kamu kuruluşudur. SPKn m.88 ve m.89 hükümleri uyarınca Kurul, sermaye piyasası mevzuatlarına aykırı hareket eden kişiler hakkında idari soruşturma, inceleme ve bilgi toplama yetkisine haizdir.
Kurul, hakkında idari soruşturma yaptığı kişiler hakkında idari para cezası, tedbir ve cumhuriyet başsavcılıklarına şikayet hakkında sahiptir.
SPK Soruşturma Süreci Nasıl İlerler?
Kurulun idari soruşturma süreci şu şekilde ilerlemektedir:
İnceleme ve Tespit: Kurulun kendi resen tespiti veya SPK şikayet yoluyla sermaye piyasası mevzuata aykırılık tespit edilir.
Bilgi ve Belge Toplama: Tespit edilen hususlar hakkında bilgi ve belge toplanır. Bu süreçte SPKn m.89 uyarınca üçüncü kişilerden bilgi ve belge talep edilebilmektedir.
–SPK İnceleme Raporunun Düzenlenmesi: Toplanan deliller doğrultusunda SPK uzmanları teknik rapor hazırlar.
Resmi Savunma İstemi: İhlal tespiti varsa, nihai karardan önce kişiye 30 günlük resmi savunma hakkı tanınır.
–Kurul Kararı ve İdari ve Adli Yargı Aşaması: SPK Kurul organı nihai kararını verir. Karar sonucu idari para cezası ve yaptırım kararı ile eğer bir sermaye piyasası suçu varsa, Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuru yapılır.
SPK Soruşturması Kimler Hakkında Başlatılır?
Bir kişi bazına sınırlama olmaksızın Kurulun hakkında idari soruşturma başlatabileceği kişiler şunlardır:
Halka açık şirketler ile bunların yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticileri
Yatırım kuruluşları
Yatırımcılar
Sermaye piyasalarında görev yapan personeller
Yasadışı Forex gibi işlem yapan kişi veya şirketler
Halka açık şirket ve yatırım kuruluşların personelleri
SPK Soruşturması Neden Başlatılır? ( Sermaye Piyasası Suçları ve İdari Yaptırım Gerektiren Haller)
SPK soruşturması genel olarak SPKn ve Kurulun çıkarmış tebliğler gibi ikincil düzenlemelerine aykırı hareket eden, piyasaların güven ve istikrarını bozacak eylemlerde bulunan kişiler hakkında başlatılır. Bu eylemler bir sermaye piyasası suçu teşkil edebileceği gibi idari yaptırım gerektiren de olması mümkündür.
SPK soruşturmasının akabinde sadece idari yaptırım uygulanabileceği gibi, SPKn m.115 uyarınca savcılıklara cezai soruşturma başlatılması veya her ikisinin de uygulanması mümkündür.
1. Sermaye Piyasası Suçları (Adli Süreç ve Hapis Cezası Riski)
Sermaye piyasası suçları, SPKn m.106-116 arasında düzenlenmiş olan, hapis ve adli para cezası gerektiren eylemlerdir. Bununla birlikte bu eylemlerin varlığı halinde SPK’nın idari yaptırım kararı uygulamak hakkı vardır. Ayrıca, bu suçlardan dolayı soruşturma başlatılabilmesi için SPK’nın Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuruda şartı vardır.
SPK savunma istemi bulunabileceği başlıca suç tüpleri şunlardır:
Bilgi Suistimali Suçu (Insider Trading – SPKn m. 106): Kamuya açıklanmamış içsel bilgilere dayanarak borsada alım-satım yapılması veya emrin değiştirilmesiyle menfaat sağlanması.
Borsa Manipülasyonu Suçu(Piyasa Dolandırıcılığı- SPKn m. 107): Borsa araçlarının fiyatlarını, hacimlerini yapay şekilde etkilemek veya yanıltıcı haber/bilgi yaymak.
İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyeti Suçu (SPKn m.109/2):Lisans almadan portföy yöneticiliği yapmak veya yetkisiz yurt dışı Forex platformlarına aracılık etmek.
SPK savunma istemine konu diğer suç ve cezalar için [Sermaye Piyasası Suçları ve Cezaları] adlı makalemizi inceleyebilirsiniz.
İdari Yaptırım Gerektiren Haller (İdari Para Cezası ve Tedbirler)
Bir suç teşkil eden eylemde idari para cezası kesmek için veya adli bir suç teşkil etmemekle birlikte idari yaptırım gerektiren eylemler için de soruşturma başlatılmaktadır. Adli suç teşkil etmeyen, ancak SPK savunma yapılması gerektiren ihlaller şunlardır:
Piyasa Bozucu Eylemler: Haksız menfaat şartı oluşmasa dahi makul bir ekonomik/finansal gerekçeyle açıklanamayan, piyasada fiyat ve miktar dengesini bozan borsa işlemleri.
Kamuoyunu Aydınlat Yükümlülüğüne Aykırılık: Halka açık şirketlerin özel durum açıklamalarını (KAP), finansal tablolarını zamanında veya eksiksiz ilan etmemesi.
İdari Tedbirler ve Yaptırımlar: Yüksek tutarlı SPK idari para cezaları, 6 aydan 2 yıla kadar borsa işlem yasakları, kredili işlem kısıtlamaları ve brüt takas uygulamaları.
SPK Savunma İstem Yazısı ve 30 Günlük Hak Düşürücü Süre
SPK tarafından yürütülen soruşturma kapsamında bir İnceleme Raporu düzenlenir. Bu inceleme raporu; ihlale konu fiil, hukuki dayanağı ve uygulanacak cezayla birlikte hakkında inceleme yapılan kişiye iletilir. Kurul, bir idari para cezası ve tedbir kararı uygulamak önce kişinin savunmasını almak zorundadır.
SPK savunma istemli yazısına 30 gün içerisinde cevap verilmesi gerekir. Bu 30 günlük süre içinde savunma sunulmazs, ilgili kişinin savunma hakkından feragat ettiği kabul edilir. Kurul, dosyadaki mevcut deliller kapsamında karar vermektedir.
SPK Soruşturmasında İlgilinin Hakları Nelerdir?
Kurul tarafından yürütülen soruşturmada kişinin hakları şu şekildedir:
Bilgi ve İnceleme Hakkı: SPK soruşturmasının sebep olan bilgi ve belgeleri inceleme hakkına sahiptir. Örneğin; bir telegram grubunda yer alan mesajlara dayanıyorsa soruşturma, söz konusu hakkında yapılan tespitleri öğrenme hakkına sahiptir.
Savunma ve Avukatla Temsil Hakkı: SPK soruşturmasına karşı savunmaları ve delilleri sunma hakkınız mevcuttur. Bunu bir sermaye piyasası avukatı aracılığıyla yapılabilmesi mümkündür.
Aleyhe Beyan Verme Yasağı ve Susma Hakkı (CMK m. 147): Savunma yapılırken verilen cevaplar, fiilin suç teşkil etmesi halinde Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderilecek Suç Duyurusu Raporu’na (SDR) esas oluşturur. CMK m.147 uyarına kişinin aleyhine olan konular hakkında susma hakkını kullanması mümkündür. SPKn m. 89 kapsamında üçüncü kişilerden talep edilen bilgi ve belge isteminden de ayıran en önemli fark budur. SPK soruşturmasında kişinin kendi aleyhine olacak bilgi ve belgeleri sunma zorunluluğu yoktur.
SPK’ya Verilecek Yazılı Savunma Dilekçesi Nasıl Hazırlanır?
SPK’ya karşı savunma dilekçesi sunulmadan önce şu hususların değerlendirilmesi ve ona göre dilekçenin hazırlanması gerekir:
İsnat Edilen Eylemin Hukuki Niteliği: Öncelikle inceleme raporunda iddia edilen ihlalin niteliği tespit edilmelidir. Bir izinsiz sermaye piyasası faaliyeti gibi bir suç istinadı mı, yoksa piyasa bozucu eylemler gibi bir kabahat işlendiği mi tespit edilmiş. Buna göre suçun veya kabahatin oluşması için hukuki şartları incelenmelidir.
Mevcut Delil Durumu: SPK soruşturmasında isnat edilen suç veya kabahate ilişkin hangi deliller tespit edilmiştir. Tebliğ edilen savunma istemli müzekkerede bunlar belirtilmek zorundadır. Mevcut delillerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı değerlendirilmelidir. Örneğin; sosyal medyada bir pay senedi hakkında yorum yapıldıktan sonraki 5 gün içerisinde tersine işlem yapıldığı için (borsada 5 gün kuralı) piyasa bozucu eylem yapıldığı tespit edilmiştir. Söz konusu işlemin yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
Delillerin Toplanması: İnceleme raporuna konu iddia ve delilleri çürütecek delillerin toplanması gerekir. Delil olarak; mesaj kayıtları, log kayıtların incelenmesi talebi, borsa işlem geçmişleri dahil birçok delilin kullanılması mümkündür. Burada özellikle emsal Danıştay kararları büyük önem kazanır. Nitekim, Kurul tarafında verilen kararlar Kabahatler Kanunu’na tabi olup, aleyhe kararlara karşı idare mahkemelerinde dava açılmaktadır. İdare mahkemelerine konu emsal kararlar bu konuda büyük önem taşır.
SPK’ya cevap verilmeden önce; isnat edilen suç veya kabahat ile deliler değerlendirdikten sonra, iddiaları çürütecek deliller ve Yargı kararıyla dilekçe hazırlanmalıdır. Her somut olayın niteliğine göre değişmekle beraber, olası iddialara karşı verebilecek örnek SPK savunmaları şu şekildedir:
IP ve İletişim Çakışmalarının Çürütülmesi: SPK’nın “aynı IP adresinden işlem yapıldı” iddiasına karşı; ortak Wi-Fi/iş yeri ağı kullanımı, aralarında vekalet ilişkisi bulunmadığı log kayıtları ve HTS verileriyle kanıtlanmalıdır.
Bilginin “İçsel Bilgi” Vasfı Taşımadığının Gösterilmesi: İşleme konu bilginin henüz netleşmediği, dedikodu aşamasında olduğu veya kamuoyuna mal olduğu sektör raporlarıyla belgelenmelidir.
İşlemin Rasyonel ve Ekonomik Gerekçesi: Borsa işlemlerinin gizli bilgiye değil; teknik analiz göstergelerine (RSI, destek/direnç), bilanço verilerine veya acil nakit ihtiyacına dayandığı ispatlanmalıdır.
Menfaat Unsurunun Geçersiz Kılınması: İşlem sonucunda kâr elde edilmediği (aksine zarar edildiği) vurgulanarak suçun maddi unsuru çürütülmelidir.
SPK Bilgi ve İnceleme Talebi (SPKn m. 89)
Kurul, yürütmüş olduğu bir soruşturma kapsamında; soruşturmanın tarafı olan kişilerden, yatırımcılardan veya üçüncü kişilerden bilgi ve belge talep etme yetkisine sahiptir. SPK soruşturmasıyla ilgisi olmasa dahi; yatırımcıların, aracı kurumların veya herhangi üçüncü kişilerin istenilen bilgi ve belgeleri sunmak zorundadır.
Özellikle son zamanda Forex dolandırıcılığı kapsamında yatırımcılardan bilgi ve belge talep edilmektedir. özellikle MetaTrader 4 veya MetaTrader 5 üzerinden Forex işlemleri yapanlar veya yasadışı Forex şirketlerine para gönderen firmalardan bilgi ve belge talep edilmektedir. SPK bu şirketlerin hesaplarını incelediğinde, para gönderen yatırımcılara 11 ile 15 maddelik soru müzekkereleri gönderir. Genellikle sorular; soruşturma başlatılan kişilerin tanınıp tanınmadığı, neden para gönderildiği ve borsa işlem geçmişleri hakkında olmaktadır.
SPK’nın bilgi ve belge talepli istem yazısına, verilen süre içerisinde cevap zorunludur. Aksi hukuki ve cezai yaptırımları mevcuttur:
Hapis Cezası: SPKn m. 111 uyarınca, bilgi ve belgeleri hiç veya istenen şekliyle vermeyenlere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
İdari Para Cezası: SPKn m. 103/7 hükmünde SPK’ya Yanıltıcı, eksik veya gerçeğe aykırı bilgi verenlere idari para cezası düzenlenmiştir.
Sır Saklama İhlali: SPKn m. 113 uyarınca, inceleme sebepleri veya istenen bilgileri başkasına açıklayanlara 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası düzenlermiştir.
SPK Kararlarına Karşı İtiraz ve İdare Mahkemesinde İptal Davası (60 Gün)
SPK soruşturmasına cevap akabinde nihai karar verilir. Kurul tarafından idari para cezası veya işlem yasağı gibi tedbir kararlarına karşı itiraz imkanı bulunmaktadır:
İdari İşlemin İptali Davası: Kararın tebliğden itibaren 60 güç içerisinde Ankara Bölge İdare Mahkemelerinde iptal davası açılması mümkündür. Konu hakkında detaylı bilgi için “SPK İdari Para Cezasına İtiraz ve İptal Davası” adlı içeriğimizi ziyaret edebilirsiniz.
Sonuç
SPK soruşturmaları, bilgi-belge talepleri ve 30 günlük savunma istem yazıları; doğrudan hapis cezası riskini, yüksek tutarlı idari para cezalarını ve borsa işlem yasaklarını barındıran teknik süreçlerdir. İlk inceleme aşamasında verilen cevaplar, hem SPK Kurul kararını hem de ileride açılabilecek ceza davalarının seyrini doğrudan belirler.
Süreç boyunca hak kaybına uğramamak, 30 günlük hak düşürücü savunma ve 60 günlük idari dava sürelerini kaçırmamak adına Sermaye Piyasası Düzey 3 Lisansı ve Kurumsal Yönetim Derecelendirme Lisansı sahibi kadromuzdan hukuki destek alabilirsiniz. Detaylı bilgi ve danışmanlık için sermaye piyasası avukatı sayfamız üzerinden Kaan Şafak Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
