Borsa Manipülasyonu Suçu ve Cezası

Borsa manipülasyonu, yatırımcıları aldatarak bir sermaye piyasası aracınınım almaya veya satmaya yönelik yasa dışı fillerdir. Halk dilinde “borsada tahtacılık” olarak adlandırılan bu eylemler, sermaye piyasası araçlarının değerlerinde yapay fiyat oluşturarak menfaat sağlamaya dayanmaktadır.

Borsada manipülasyon  6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SerPK) m. 107’de piyasa dolandırıcılığı suçu olarak düzenlenmiştir. İşleme veya bilgiye dayalı olarak bu suçun işlenmesi mümkündür.

Son zamanlarda borda manipülasyonda sebebiyle tutuklama haberleriyle bu suçun ne olduğu ve mağdurların hakları hakkında yoğun soru gelmektedir. Bu içerikte, borsa manipülasyonun neler olduğu, cezaları ve mağdurların hakları hakkında detaylı bilgi vereceğiz.

Borsa Manipülasyonu Nedir?

Borsada manipülasyon, bir sermaye piyasası aracında, örneğin hisse senedi, yapay fiyat veya hacim oluşturmaktır. Yatırımcıların yatırım kararını etkileyerek, bir menfaat çalışılmaktadır.

Piyasa dolandırıcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatını veya hacmini yapay olarak değiştirerek, yatırımcıların yatırım kararını etkilemektedir. Yatırımcılara alım veya satım yoluyla işlem yaptırmaya teşvik ederek menfaat elde amacı taşımaktadır.

Borsa Manipülasyonu (Piyasa Dolandırıcılığı) Suçu Nasıl Gerçekleşir?

Borsada manipülasyon, diğer adıyla piyasa dolandırıcılığı, SPK m.107’de bir sermaye piyasası suçu olarak düzenlenmiştir. Bu suçun iki hale işlenmesi mümkündür:

• İşleme dayalı piyasa dolandırıcılığı (SPKn m.107/1)
• Bilgiye dayalı piyasa dolandırıcılığı (SPKn m107/2)

İşleme Dayalı Piyasa Dolandırıcılığı Suçu ve Cezası (SPKn m.107/1)

İşleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçu, bizzat borsada manipülatif eylemler yapılmasını yasaklamıştır. İşlemle borsa manipülasyon fillerin suç sayılması için şu şartlar gereklidir:

• Maddi Unsur: Borsada alım veya satın yapma, Emir verme, iptal etme veya değiştirme veya hesap hareketlerinin yapılması gerekir.
• Manevi Unsur: Borsada manipülasyon eylemlerin yatırımcıların yanlış ve yanıltıcı yönlendirme amacı taşımalı

Önemli Not: İşlemle dayalı piyasa dolandırıcılığı, bir tehlike suçudur. Yani, işlem yapanların bir menfaat elde etmiş olması aranmaz. Fiilin gerçekleştirilmesi suç için yeterlidir.

Örnek işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suç filleri şunlardır:

• Wash Sales (Aynı Anda Alım-Satım): Yüksek işlem hacmi izlenimi yaratmak amacıyla aynı anda hem alım hem de satım emri verilmesi.
• Pompala ve Boşalt (Pump and Dump): Bir hisse senedinin fiyatını yapay olarak yükselterek, ardından yüksek fiyattan satıp piyasa fiyatının düşmesine neden olmak.
• Fiyat Sabitleme: Küçük ve sıralı emirlerle bir hissenin fiyatının belirli bir aralıkta kalmasını sağlamaya yönelik işlemler.

Bilgiye Dayalı Piyasa Dolandırıcılığı Suçu (SPKn m.107/2)

SerPK m.107/2’de düzenlenen bu manipülasyon suçu, yalan veya yanıltıcı bilgiler yoluyla yatırımcıların yatırım kararını etkileme eylemleridir. Yalan veya yanlış haberlerle yatırım araçlarının fiyatlarını etki edilmektedir.  Bu suçun oluşmasının şartları:

• Maddi Unsur: Borsa yatırım araçları hakkında alan, yanlış veya yanıltıcı bilgi verme, söylenti çıkarma, haber verme, yorum yapma veya sahte rapor düzenleme yapılmalıdır.
• Manevi Unsur: Yalan haber veya söylentilerin yatırımcıları aldatma amacı taşıması ve yayılması gerekir.

Bilgiyle borsa manipülasyonu eylemler en sık karşılaşılan hali, sosyal medya platformlarında bir hisse senedinin ani düşeceği veya yükseleceği haberleridir. Ayrıca, WhatsApp veya telegram gibi sohbet uygulamalarında, hisse senedi önerileriyle yatırımcıları yanlış yönlendirilmesi de sıklıkça rastlanılmaktadır.

Borsa Manipülasyonu Cezası Ne Kadardır?

Piyasa dolandırıcılığı suçunun işleniş biçimine göre farklı cezalar öngörülmüştür:

• İşleme Dayalı Piyasa Dolandırıcılığı Cezası: Bu suçu işleyenler, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
• Bilgiye Dayalı Piyasa Dolandırıcılığı Cezası: Bu suçu işleyenler, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

Piyasa Dolandırıcılığı Suçunda Etkin Pişmanlık

SerPK m.107/3 hükmü, sadece işleme dayalı piyasa dolancırıcılığı suçunda etkin pişmanlık hali düzenlenmiştir. Bilgiye dayalı piyasa dolandırıcılığı suçunda etkin pişmanlık yoktur.

İşleme dayalı borsa manipülasyon eylemlerinden elde edilen menfaatin iki, uygulamasını sadece işleme dayalı piyasa dolandırıcılığı suçu için düzenlemiştir. Bu, bilgiye dayalı suçlarda mümkün değildir.

İşleme dayalı suçta etkin pişmanlık,  beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere, elde edilen menfaatin iki katının Hazine’ye ödenmesi halinde mümkündür. Ödenme zamanına göre etkin pişmanlık haller şu şekildedir

• Soruşturma açılmadan önce ödenirse ceza verilmez,
• Soruşturma açılmış ama kavuşturma aşamasında önce ödenirse, verilecek ceza yarı oranda indirilir,
• Yargılama esnasında ödenirse verilecek ceza 1/3 oranında oranda indirilir.

Sermaye Piyasası Suçlarında Özel Soruşturma Hali

Piyasa dolandırıcılığı gibi sermaye piyasası suçlarında soruşturma başlatılabilmesi için Sermaye Piyasası Kurumu (SPK)nın ihbarda bulunulması gerekmektedir. Bizzat savcılığa başvurarak soruşturma başlatılması mümkün değildir. Savcılık, yapılan ihbarı SPK’ya ileterek bir suç unsurunun olup olmadığının araştırılması talep etmektedir.

Borsa Manipülasyonu Nasıl Anlaşılır?

Kırmızı bayrak olarak nitelendirilen, borsada manipülasyon olduğu gösteren işaretler şunlardır:

• Ani Fiyat Değişiklikleri: Herhangi bir sebep olmaksızın endeksten farklı hareket eden, özellikle sığ hacimli hisse senetlerinde manipülasyon olması muhtemeldir.
• Yatırım Tavsiyeleri: Sosyal medya veya sohbet uygulamaları üzerinden yapılan yatırım tavsiyelerine dikkat edilmelidir.
• Düşük Hacimli Hisselerde Yüksek İşlemler: Normalde az işlem gören bir hissede aniden yüksek miktarlı alım-satım işlemlerinin gerçekleşmesi.

Borsa Manipülasyonu Mağdurları Ne Yapmalı?

Borsada manipülatif eylemler yatırımcıları yanlış yönlendirmeye dayanmaktadır. Yatırımcıların yanlış karar vermesine dayalı olarak belirli kişiler menfaat elde etmeye çalışmaktadır.

Borsa manipülasyonu sebebiyle zarara uğranılması halinde yatırımcıların zararlarını gidermek imkanları vardır. Bu zarara giderme taleplerinin hukuki dayanağı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.49 haksız fiil sorumluluğudur. Piyasa dolandırıcılığı bir haksız fiildir ve bundan dolayı ortaya çıkan zararların giderilmesi gerekmektedir. Ancak, öncelikle zararlarının manipülatif eylemler sebebiyle gerçekleştiğinin ispatlanması gerekir.

Borsa manipülasyonu sebebiyle zarara uğrayan yatırımcıların sahip olduğu haklar şunlardır:

• SPK’ya İhbar: Manipülatif bir eylemden şüphelenildiğinde veya bu durumdan zarar görüldüğünde, Sermaye Piyasası Kurulu‘na ihbarda bulunulabilir. SPK, gerekli incelemeleri yaparak suç duyurusunda bulunma yetkisine sahiptir.
• Tazminat Davası: TBK m.49 haksız fiil sorumluluğunda, borsa manipülasyonu yapan kişiler hakkında maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Sonuç

Borsa manipülasyonu sermaye piyasalarında güven ve istikrarı bozan eylemlerdir. SPKn m.107’de piyasa dolandırıcılığı olarak düzenlenmiştir. Bizzat borsada işlem yaparak veya yalan haber ya da söylentiler çıkararak bu suçun işlenmesi mümkündür. Bu suçlarda etkin pişmanlık sadece işleme dayalı olarak işlenmesinde düzenlenmiştir.

Borsa manipülasyonu gibi sermaye piyasası suçlarında alanında uzman avukatlara ihtiyaç vardır. Ofisimizde Sermaye Piyasası Düzey 3 ve Kurumsal Yönetim Derecelendirme Lisanslarıyla bu alanda uzmanlığı ispatlamış avukatlarla hizmet verilmektedir. Bu alanda bizlerden hizmet almak için “Sermaye Piyasası Avukatı” sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorular Sorular